Sýnir færslur með efnisorðinu café bryggja. Sýna allar færslur
Sýnir færslur með efnisorðinu café bryggja. Sýna allar færslur

18. september 2008

Tarte Tatin

Þessa frönsku eplaköku langar mig í.

10. desember 2007

Frumflutningur

Sálmurinn hér á undan var frumfluttur við lagið "bráðum koma blessuð jólin" eins og bróðir hafði stungið upp á, á laufabrauðsvöku laugardaginn 8. des. Tókst það vel. Ingólfur vinur minn söng forsöngin með sinni einstöku tenórrödd, en í viðlagi tóku hinir undir.

Skornar voru rúmlega 80 kökur sumar afburða fallegar og ekki síst þær sem yngsta kynslóðin vann. Einstaklega gaman að fylgjast með þeim sem eru undir 10 ára þegar þau uppgötva frelsi til að gera það sem þeim býr í brjósti og þurfa ekki endilega að fylgja hefðinni.

Í þetta sinn slapp ég vel frá laufabrauðsgerðinni því í kotbúskap mínum kom í ljós að ég átti hvorki dl-mál né vigt og í stað þess að hræra í deig heima eins og hefðin bauð, þá hafði ég með mér það sem til þurfti og mætti tímalega. Var þá eins komið fyrir öðrum og engin með eigið deig og því ákveðið að hræra í fyrir alla á einu bretti. Var sæst á að nota Garðshornsuppskriftina úr Ólafsfirði, -með kúmeni. Það var vel við hæfi, -þó ég muni sakna uppskrifar minnar fyrrverandi.

Að venju var mikið um skemmtiatriði og var yngri kynslóðin í aðalhlutverki. Bæði var sungið og dansað. Sýnd balletspor. Börnin sungu öll erindi jólasveinavísnanna og hinir eldri tóku hefðbundin jólalög. Lesin var jólasaga og sagðar kímnisögur af samferðafólki. Allt í anda jólanna.

Sannkölluð litlu jól.

4. desember 2007

Laufabrauð


Nú er tími laufabrauðs. Ég er þegar búinn að sinna útskurði og steikingu með systur og hennar afkvæmum, en fyrir dyrum stendur hinn árlegi laufabrauðsdagur með vinum mínum. Nú þarf ég að útbúa deigið sjálfur og við það vex vegsemd mín takist vel til. Þessa uppskrift fékk ég frá minni fyrrverandi:


500 g hveiti (ég miða oft við að 1 kg sé 16-18 dl, nota heldur minna og bæta frekar við ef deigið er of blautt, t.d. þegar það er flatt út)
50 g smjörlíki (ég nota orðið næstum því eingöngu smjör)
15 sykur (tæp matskeið)
salt
1 tsk lyftiduft
250 g flóuð mjólk (þarf örlítið meira, ég hef skrifað hjá mér að ég hafi notað 7 dl í 1 kg af hveiti)

Þurrefnin sett í skál. Mjólkin er flóuð, þ.e. hituð og suða látin koma upp. Smjörið er brætt í mjólkinni (mjólk og smjör sett í pott og á hellu, beðið þar til sýður, þá tekið af hellunni, smjörið bráðnar í mjólkinni) og hellt sjóðandi saman við þurrefnin. Blandað saman og hnoðað örlítið. Þarf að passa að hnoða ekki of mikið, þá er hætta á að brauðið verði seigt. Flatt þunnt út.

Þegar flatt út: ég geymi deigið undir rökum klút til að það þorni ekki of mikið. Síðan tek ég lítinn bita, nota afskurðinn úr fyrri köku, blanda létt saman, bý til kúlu í lófanum og hnoða út með hveiti. Það er mjög mikilvægt að hafa hveiti "undir og yfir" til að deigið festist hvorki við borð né kökukefli. Skorið til undan diski.
Gangi þér vel ;-))


Bráðum fer ég að stunda hannyrðir.

31. október 2007

Giada - Picatta

Féll fyrir konu. Hún kom með uppskrift af kjúklinga picatta í þætti sínum "everyday italian". Eldaði þann rétt í gærkveldi fyrir góðan gest í kveðjuskyni, þar sem ég er að fara að halda á vit nýrra ævintýra í Rússía.
Kjúklinga picatta
1/2 bolli hveiti
1/2 tsk salt (notaði ekki)
1/4 tsk pipar (notaði ekki)
1 kjúklingabringa (x það margfeldi af gestum sem við á)
3 mtsk smjör
1 sítróna, skorin til helminga og steinar fjarlægðir
2 tsk capers
Sósa:
3 tsk smjör
3 mtsk hveiti (notaði ekki; lét duga hveitið af bringunum)
1/2 bolli kjúklingasoð/kraftur


Helmingið bringurnar (þ.e. skerið eftir endilöngu eins og þið séuð að flaka fisk).
Blandið hveiti, salti og pipar í plastpoka og veltið bringum upp úr.
Snarphitið ólifíuolíuna og látið smá smjör útí. Þegar smjörið bráðnar er réttur hiti og brúnið bringurnar. Takið af pönnunni. Setjið kjúklingasoð ásamt sítrónusafa og smjöri og capers út í og leysið upp skánir af botni pönnunar. Látið sjóða aðeins niður.

Látið kjúklingabringur aftur út í sósuna og látið malla í smá stund. Borið fram með steinselju og grænmeti.

(ærlegt ráð: skolið capers sæmilega vel áður en sett út í réttinn)

19. október 2007

Góður matur


Var með smáveislu og eldað lambaprimerib í rauðvínsedik maringeringu.

Lambaprimerib 250gr á mann
150ml rauðvín
2 mtsk balsamic edic
2 mtsk olía
1 laukur
1 mtsk eða e. smekk. Lamb islandia frá pottagöldrum eða ferskar kryddjurtir.

salt og pipar e. smekk.

Maður á víst að hakka laukinn en ég brytja hann nú bara og blanda saman við kryddið, edikið og olíuna og blanda svo rauðvíni útí. Helt yfir kjötið og það marinerað í 1-4 klst,
saltað og piprað e. smekk og síðan grillað 4-6 mín á hvorri hlið.

Marinvökvinn settur í pott og soðinn vel niður við snarpan hita og borin fram með kjötinu.

Verði ykkur að góðu

8. október 2007

Döðlukjúklingur

Sunnudagar eru fjölskyldudagar.
Tók því rólega um helgina. Sinnti sjúkum hesti, og ræddi málin lengi við félaga mína á kaffistofunni í Faxabóli. Fór í leiðangur og keypti blöndunartæki á nýja baðherbergið í nýja húsið sem nú er að taka á sig mynd með glæsilegum flísum í hólf og gólf.

Á sunnudegi hellti ég upp á te fyrir systur mína. Vígði þar með tebollana frá Royal Copenhagen.

Fékk svo krakkana mína (þeim fer fjölgandi) í mat um kvöldið og prófaði nýja uppskrift. Döðlukjúklingur var það og fékk hann góða dóma matgæðinganna.

Í réttinn þarf:
Kjúklingabita
Karrý
Saxaðan lauk
Döðlur
Hnetur
Epli
Salt
Pipar
Smjör/olía
Rjóma

30. janúar 2007

Til systur minnar

Kjúklingasalat

Kjúklingabringur skornar í bita, steikt í olíu, hvítlaukssalti eða öðru góðu kryddi. Þegar þær eru orðnar steiktar (mjúkar og safaríkar) þá hella “Hunts Barbeque orginal” sósu yfir og látið malla í stutta stund, alls ekki hafa of mikla sósu. Gott að taka þær upp og láta mestu sósuna fara af. Ágætt að setja í salatið þegar þær eru volgar.

Salatið
Salat, t.d. iceberg, klettasalat, og eitthvað fallegt salat.
Feta ostur
Kirsuberjatómatar
Gúrka
Avacado (mátulega þroskað)
Rauðlaukur
Furuhnetur (létt ristaðar á pönnu)
Tortillas flögur (plain ekki chili eða osta) muldar létt
Jarðarber
Og bara allt sem þér þykir gott


Sósa
1 dl. Olía (nota olíuna af feta ostinum)
1/2 dl. Balsamic edik
1/2 dl. Sætt franskt sinnep
1 dl. Hlyn síróp Mabel
Marður hvítlaukur ca. 2-3 lauf

Bara smakka til

Blanda öllu salatinu saman rétt áður en borið er fram og hellið sósunni létt yfir. Salatinu er raðað fallega á stórt fat, kjúklingur í miðjunni og salatið hringinn í kring. Ágætt er að hafa sósuna líka sér í skál fyrir þá sem vilja meiri sósu.

24. janúar 2007

Entrecote

Vikan hefur ekki byrjað vel. Legið veikur með ráma rödd og hósta. Kannski Influensu af stofni A. Síminn minn sem lengi hefur verið slappur gaf svo upp öndina á mánudagsmorgun og hefur ekki borið sitt bar síðan. Reyndar ekki vegna hita, heldur fraus hann "endanlega" í miðju símtali og var í kjölfar þess lagður inn til viðgerða. Sitja nú tölvuspekingar yfir vanda hans og telja að ekki sé bata að vænta fyrr en í næstu viku. Jafnvel að skipta verði honum út enda mun hann en í ábyrgð. Er því sambandslaus og fengið fáar sjúkrakveðjur og færri heillaóskir.

Skreið fram úr í dag og bauð þrem ágætum og skemmtilegu gestum í mat og eldaði í tilefni dagsins einstaklega ljúfenga steik og læt uppskriftina fylgja. Færðu þeir góðar gjafir, bók í einu bláu bindi og blátt blóm frá sonunum og Þorbjörg kom færandi hendi bókina um Hest guðanna sem mig hefur lengi langað í og er kjörgripur.

Lagði mig fram við matseldina.
Marineraði vel fitusprengt entrecote. Marin vökvi úr balsamic ediki, olíu, fínt söxuðum hvítlauk og rósmaríni. Brúnaði á pönnu og lét taka sig í nokkrar mínútur í ofni við 140C.

Með þessu bar ég fram heimalagað salsa, með maís, kjarnhreinsuðum tómötum, 10cm af gúrku og hálfri appelsínugulri papríku. Allt skorið í teninga, hálf sítróna eða ein líme kreist yfir og svo smá dash af Tabasco út á.

Auðvitað var svo bökuð kartafla og brokkóli. Brokkólí sýð ég í 3-4 mín í léttsöltu vatni. Læt renna vel af og smjörsteiki og úða svo vel yfir af parmesan osti.

28. september 2006

Hauststemming


Týndi 25L af krækiberjum sem nú eru orðin að hlaupi, safti, sírópi og snafsi. Týndi líka eina tunnu af sveppum.

12. júlí 2006

Meira af náttúru

Það ætlar að rætast úr sumrinu, þó veðrið sé íslenskt. Alla daga ríð ég út. Er í þjálfunarbúðum. Kom tjaldvagninum fyrir í Rangárþingi ytra, sl föstudag og járnaði (jæja eða lét járna) hestana fimm. Bý því nú á bökkum Ytri-Rangár. Hef hestana þar á beit hjá sóma hjónum. Þarf að þjálfa gæðingana fyrir stóru ferðina í lok mánaðarins. Kemst reyndar bara í hana hálfa, en hvað um það. Allir þessir útreiðadagar bæta það upp. Hef reyndar bara sofið tvær nætur í vagninum, en hann er notaður sem bækistöð engu að síður og þar má hita tevatn á milli ferða. Nærist annars mest á olívum þessa daganna. Fékk uppskriftina hjá vinkonu minni, sem býr í næsta tjaldvagni. Þeirri sömu á gaf mér uppskriftina að grafinni gæs. Það er varla að ég leggi í að birta þessa. En mæli með henni:

Margar olívur (skolið saltvatn vel af)
1 dl. olía
4 mtsk balsamik edik
4 lauf hvítlaukur (má vera meira)
1 tsk oregano
salt og pipar eftir smekk.

Öllu blandað vel saman og látið marinerast (og í friði; sem er erfitt), þar til tilbúið.

20. júní 2006

Yllis berjasaft

Margt vex í garði æris. Stikkilsber hefur hann notað í sultu- og maukgerð. Rifs og sólber í hlaup á haustin. Nú vaxa þar líka svartir túlipanar og með öðrum litbrigðum.

Þar vex líka yllir einn stór. Rakst á uppskrift að svalandi yllisdrykk og þar sem ærir hefur fengið ákúrur fyrir snobb í víni og bent á, af Snúði, á berjasaft til betra lífernis í póstinum hér að undan. Hann ákvað því að skrá niður bruggaðferðina til síðari nota í sumar þegar yllirinn fer að blómstra.

Yllis drykkur:
20 vænir klasar yllisblóm
2 kg sykur
2 stk sítróna eða lime
50 g sítrónusýra
bensóat
2 lítrar sjóðandi vatn

Aðferð:
Raspið sítrónu/lime (eða skerið í sneiðar) og prssið úr henni safann. Yllisblóm, sykurinn, sítrónusýran og sítrónuraspið/sneiðarnar eru sett í stóran pott. Setjið sítrónusafann og sjóðani vatn saman við. Hræið vel. Haldið við suðu (ekki sjóða) og hrærið annað slagið, þar til sykurinn er uppleystur. Notið bensoatið skv. leiðbeiningum framleiðanda. Setjið á kaldann stað í 2 sólarhringa en hrærið annað slagði. Sigtið síðan á flöskur og lokið vandlega. Geymist á svölum stað.

Þetta er þykkni sem blandað er útí vatn eftir smekk.

18. júní 2006

Oenofil

Ærir skipuleggur skipulagt undanhald undan dyggðugu líferni sl. tvo mánuði. Því er rétt að rifja upp vínfræðin. Hann ætlar ekki bara að falla fyrir kaffi....

Um vín eitt og sér segir.

Þurrt ferskt Sancerre (Sauvignon Blanc) eða Chablis. Það er yndislegur drykkur og líka sem lystauki fyrir mat (til er líka ágætt Sauvignon Blanc frá Nýja Sjálandi). Ærir tekur vín búin til úr Sauvignon Blanc þrúgunni fram yfir Chardonnay.

Á fallegu sumarkvöldi er fátt meira freistandi en Riesling með sítrónukeim og sætu eftirbragði, frá Rheingau í Þýskalandi. Ég hef oft keypt Riesling frá Elsass og líkað vel. Elsass vín úr Pinot Blanc eru margra eftirlæti.

Ef sitja á lengi og láta eitt eða tvö glös nægja er hægt að snúa sér að ítölsku vínunum. Þau eru með miklum sýrukeim og ferskleika svo þú drekkur þau ekki eins og saft.

Ef skapið er rétt og þig langar í eitthvað mikið með góðri fyllingu, bregst Rioja aldrei. Nota líka Chianti.

Og ef tækifæri býðst þá er um að gera að opna eina Búrgúndar-vín af betri sortinni.


Eða eins og Jónas myndi orða það:
Látum því, vinir, vínið andann hressa,...

1. mars 2006

Seyði

Það er ágætt að eiga góða að. Systir mín sá sig auma og sauð handa mér grasaseyði. Úr fjallgrösum týndum norður í Ófeigsfirði á Ströndum. Hún færði mér það í rúmið upp úr hádegi í dag. Seyðið er rammt og rífur í. En eftir einn bolla er mér strax farið að líða betur. Er að reyna að þjösna öðrum bolla í mig núna. Hef reyndar bætt við límonusneið og hunangi sem ég á enn frá því ég reyndi fyrir mér við bakstur hér margt fyrir löngu.

Svei mér þá, ef ég trúi bara ekki á að þetta virki.

11. janúar 2006

Það gerir hver sína naglasúpu eins og hann er skapaður til

Nú hefur sú ritstjórnarstefna verið tekin upp á Æri að fjalla eingöngu um mat, enda neytir hann sem neytandi alltof mikils matar og tímabært að á því sé tekið. Því er best að fjalla um þennan meðfædda ættlæga veikleika og byrja á mataruppskriftum. Enda átaks þörf eftir jólin, því ekki sést lengur hangikjötið.

Í dag kom ég heim úrvinda eftir annir dagsins, hafði reynt að kenna nemendum á framabraut um lungnaendurhæfingu, en hana kunni kennarinn ekki sjálfur. Kennslustundin var því í samræmi við það. Nemendur sáust á göngum flissandi í síma, þegar þeir áttu meðtaka sannindi sem drupu af vörum kennarans. Er ég kom heim biðu mín skyldur heimilisins og fátt annað. Reyndar kom ég seint heim, því ég fór að þvo bílinn og tók það drjúga stund. En heim kominn var stefnan tekin á að elda kjötsúpu, enda bitakjöt í hana keypt í gær, - án annarar fyrirhyggju. Því fátt annað var til í þá soðningu fyrir utan, -ef til vill, þurrkaðar matjurtir. En margt annað þarf í kjötsúpu.

Hófst því eldamennskan, eins og svo margt annað, eins og ferð án fyrirheitar. Engin var laukur. Var því hafist handa við að brúna kjötbitana, -en það gerir maður ekki. Að minnsta kosti ekki í kjötsúpu. En þessi kjötbitar voru brúnaðir við háan hita í djúpum og breiðum potti. Um stund datt mér í hug að hugsanlegt væri að búa til bitasteik úr kjötsúpunni, og hafa hana í brúnni sósu. En frá þeirri hugmynd var horfið skjótt. Kjötsúpa var planlögð í gær og í dag skyldi hún elduð. Hvernig getur maður treyst nokkrum hlut, ef ekki standast ákvarðanir um kjötsoð og súpugerð. Svo voru þetta líka bein að stórum hluta og þau eru ekki góð undir tönn, né fylling í maga. Og svo gætu þau staðið þversum í manni eins og svo margt annað.

Ekki leið á löngu þar til kjötbitarnir urðu brúnir og fastir við pottbotninn, enda hitinn hár. En er það ekki þannig sem maður brúnar kjöt spurði ég sjálfan mig, enda ekki aðra að spyrja. Yngri sonurinn sofandi yfir Poptíví á neðri hæðinni. En ekki fannst mér þetta gáfuleg eldamennska og hóf því að velta vöngum um hvernig mætti nú nota það sem til væri í kotinu. Í skúffu nokkuri fann ég hvítlauk, kominn við aldur. Þrjú lauf af honum voru brytjuð í meðalsmáa bita eða sneiðar og skellt út í steikarpottinn. Þá fór að lifna yfir nokkrum heilasellum í framhluta heilans og ilmur sá sem upp reis var hvattning til frekari experimentasjóna. Í kryddskúffuni fann ég framandi krydd, enda matseldin þegar orðin framandi fyrir íslenska kjötsúpu. Þar leyndist krydd frá NOMU sem kallast smoky peri-peri. Það leit vel út, marglitt og með framandi angan. Úr þeirri dós hellti ég vænum slurk, svo vel hyldist kjötið. Nú fundust leifar af rauðu tómatpestó í ísskápnum. Því var snarlega skellt útí. Úr varð fagurlega þaktir rauðgylltir brúnaðir kjötbitar, með ókunnum ilmi sem fyllti húsið.

En hér var ekki látið staðar númið. Því langt var í að rétturinn líktist kjötsúpu, reyndar afar ólíkt slíku fyrirbæri. Sonurinn yngri vaknaði og spurði í forundran hvað væri í matinn. Að bragði var svarað. Naglasúpa. "Nú hvers vegna?" Nú vegna naglans sem ég setti í pottinn. Hann semsagt ungmenni kominn undir tvítugt þekkti ekki fyrirbærið, hugtakið eða söguna um naglasúpuna. Hann bauð hins vega "high five" og saman skelltum við lófum. Hann hvarf á braut, haldandi að faðir hans væri virkilega með lausa nagla í súpunni og sannfærður um lausa skrúfu í hausnum.

Nú vantaði soð. Fann einn tening af grænmetiskrafti, Oscar andakraft frá jólum og ögn af nautakrafti. Blandaði öllu þessu saman í sjóðani vatn og út á steikina. Nú breytist naglasteikin í naglasúpu. Upp steig gufa. Svo fóru nokkrar gulrætur í og látið malla óáreitt eins lengi og þolinmæði hvers og eins bíður. En við vitum vel að þolinmæði er afstætt hugtak og margir eru óþolinmóðari en aðrir, þeir fá kannski ekki eins vel eldaða súpu og aðrir. En hvað veit ég um það, enda er þetta ekki vettvangur til að fjalla um það.

Ég held ég hafi ekki átt meira við þessa súpu. Nema jú, hún bragðaðist, -já hún bragðaðist eins og naglasúpa.

Bon apetite


Innihald:
Kjötbitar, lamb
Gulrætur
Súpujurtir (þurrkaðar á þessu árstíma)
Olífuolía hreinnrar meyjar
NOMU, smoky peri-peri krydd*
Rautt tómata pesto
Hvítlaukur (helst mikið)
Andakraftur (n.b. endur en ekki anda, sbr fyrri pistil minn i dag)
Nautakraftur (ekki nautnakraftur, sbr enn eldri pistla)
Grænmetiskraftur (en almennt er ekki mikil kraftur í grænmeti)
Vatn

*NB fyrir þá sem vilja skapa sína eigin naglasúpu þá er um að gera að skipta þessu kryddi út fyrir annað framandi og ókunnulegt krydd.

27. desember 2005

Einföld jól

Þessi jól eru að mörgu leiti sérstök í huga mér. Þau liðu hratt en samt var ég að bíða eftir að þeim lyki. Kannski af því þau voru svo stutt. Kannski af því ég var á bakvakt. Það er langt síðan ég hef tekið vakt um jól. Þessi vakt leið þó hægt og hljótt, enda aðeins tveir sjúklingar sem þurftu vöktun. Var því nærri lagi að þeir væru í gjörgæslu.

Á Aðfangadag sá ég um eldamennskuna, enda ekki rjúpujól að þessu sinni. Rúpan eina hvílir enn í frystikistunni, sinni köldu gröf. Kannski var það samviskubitið sem réði því að ekki var hún höfð í forrétt. Eins og alltaf þegar ekki eru rjúpujól eldaði ég humar í massavís. Nota alltaf sömu uppskriftina, sem auðvitað er alltaf týnd fyrir hver jól og hluti af undirbúningi þeirra að leita að uppskriftinni. Hana læri ég seint og ætti etv að skrá hana niður á fleiri staði. En í stuttu máli marinera ég humarinn í 30-60 mín í samansoðnum kryddlegi, sem saman stendur af smjöri, olíu, hvítlauk (10 lauf), chilipiparflögum, paprikudufti, Dijon sinnepi, Worchester sósu, Thai fiskisósu og hvítvíni. Að þessu sinni þurrt Sancerre vín. Snarp hita svo humarinn í 2- 3mín., í leginum/sósunni rétt áður en á borð er borið. Kreisti þá sítrónusafa yfir. Þetta hefur ekki brugðist enn. Með þessu er gott að hafa brauð og salat. Því einfaldara því betra….


PS bragðaði á krækiberjasnapsinum sem ég útbjó í haust og hef reyndar verið að útbúa í allt haust. Hann virkar þrusuvel. Mikið krækiberja bragð, temmileg sætindi og milt alchol. Hann er ekki síðri en rifs- og stikillsberja snapsinn minn með tveim sólberjum sem ég lagði til í um svipað leiti.

25. desember 2005

Af matarveislum

Sighvatur sat heima á Grund um sumarið. Hann dreymdi, að hann þóttist sitja í stofu í rúmi sínu, þótti honum stofan alskipuð, og stóðu borð um alla stofu og vist á, trapezia á gólfi og skapker. Þá þótti honum ganga inn hestur rauður, er hann átti, er Fölski hét. Hann gekk fyrir Sighvat og spurði, hví hann byði honum eigi til öls og matar, og kveðst svangur og þyrstur. Síðan tók hann til og át diskinn og matinn og tók hvað við að öðru, það er var á borðinu.
(Sturlungasaga).

Hafi bróðir þakkir fyrir góða gjöf og verður fleira úr henni birt, þó síðar verði.

21. desember 2005

Falskur Haggis

Fór í matsalinn í hádeginu. Á miðvikudögum er alltaf grænmetisréttur. Hreinsar vel út innvolsið í manni vikulega. Í dag var nokkuð sem líktist því sem við hefðum kallað í Skotlandi, smalaböku, shephards pie. Reyndar var það baunabaka einhverskonar eða byggbaka með kartöflumús kryddaðri að ofan. Með þessu var svo meira grænmeti. En viti menn, þetta var ágætlega kryddað og pipar ekki sparaður. Á bragðið og svo með bygginu í, smakkaðist þetta eins og skoskur Haggis og var svipað áferðar á góm og tungu. Það vakti upp ágætar minningar, sennilga framheila reynsla? En Haggis er lítið dýr sem býr i hálöndu Skotlands og er annar fótur þess styttri en hinn. Þannig hleypur það alltaf sama hringinn í kringum skosku hæðirnar. Er matreitt í keppum eins og við gerum slátur. En í því mikið af kjöti og byggi og pipar. Skotar heiðra Haggis á Burns supper, til heiður skáldinu Robbie Burns. Þá er Haggis ávarpað með ljóði, leikið á sekkjapípur, dansað í pilsum (ekki pylsum) og Haggis rist upp með miklum kuta. Sem sagt í hádeginu í dag hljómuðu sekkjapípur í eyrum mínum og ég borðaði falskan Haggis. Ofskynjanir. Nú er ég endanlega orðinn galinn og það staðfestist hér með. En kokkurinn hér kannað elda grænmetis Haggis.

14. október 2005

Eldhúsrústir

Lagði eldhúsið í rúst í gærkveldi, rétt einu sinni enn. Var í vandræðum með kvöldverðinn, því hann verð ég að sjá um. Fór í Nóatún og klóraði mér í kollinum og horfði á steikur og skyndibita en það er ekki á dagskrá. Bara hollustufæða á minni vakt. Fann lifur og ákvað að spreyta mig á henni. Á hverju hausti reyni ég að finna upp nýjan lifrarrétt, þó ég sé alinn upp á vel og gegnusteiktri lifur í brúnni sósu með kartöflumús. Þegar ég fór að búa sjálfstætt kynntist ég nýrri lifrareldamennsku sem var snöggsteiking með eplum og grænmeti sem var hið ágætasta fóður. Síðan hef ég reynt að bæta um betur og koma mínum á óvart með ótrúlegri útsjónarsemi. Á hverju hausti get ég eitt löngum stundum í að spá í þetta og spekúlera, en nú varð þetta til spontant og áreynslulaust.

Í skyndi varð til nýr matseðill:
Lifur í Hoi Sin sósu og wok steiktri grænmetisblöndu.
og svo meira grænmeti bakað í ofni.
Allt borið fram með tælenskum núðluhnykkli.

En svo var að fara heim og reyna að improvisera eitthvað úr hugmyndinni. Byrjaði á að setja grænmetið ofnin, sætar kartöflur, sveppir og rósakálshnúðar með rauðri paprikku ásamt kryddi e. smekk. Bakað í hátt í klukkutíma eða eftir smekk. Þetta var auðvelt og á allra færi, líka mínu.

Svo hófst undirbúningur að Hoi Sin lifrarsteik. Lifrina skar ég í þunna strimla og marineraði í sósunni í ca 45 mín. Grænmetið, verð ég að viðurkenna keypti ég niðursneitt (wokblanda frá náttúru) en má annars sneiða niður það sem til er s.s. gulrætur, hvítkál, papriku, graslauk ofl.

Ég snarphitaði Wok pönnu með smávægis iso4 olíu og steikti í 2 mín við háan hita. Lagði á skál á meðan ég útbjó lifrina í næsta skref. Bundinn í klafa vanans fannst mér ég yrði að velta strimlunum marineruðu í hveiti, en þá hófust vandræði. Hoi sin sósan er nefnilega dálítið klístur og í samblandi við hveiti er þetta afar viðloðandi og í mínum höndum eða réttara sagt í og á mínum höndum kárnaði gamanið því fljótlega hafði hveitið og klístrið komið víða við í eldhúsinu.
Úr varð smá krísuástand sem ég var eiginlega feginn að engin upplifði með mér.

Á meðan þessu stóð hlustaði ég á tónlist af ipod tæki sonarins, en þar inni eru óteljandi fjöldi laga. Hlustaði á nirvana, cat stevens og steig nokkur vel valin spor með raggabjarna en þá slettist hveitiklístrið meir, svo ekki er mælt með því sérstaklega við þessa matargerð. Dásamlegt tæki þessi ipod græja. Ja, það sem tækninni fleygir fram.

En mín biðu meiri átök og ögrandi verkefni í eldamennsku. Nú með hoisins á lifrinni og talsvert hveiti í fötunum byrjaði ég steikja í wokpottinum. Eiginlega var þetta svo heit olía að jaðraði við djúpsteikingu. Steikti stutta stund og fékk stökka lifrarstrimla. Með þessu sauð ég svo tælenskar núðlur en pakkinn kostar aðeins 59 kr í nóatúni. Þær urðuþó í minu eldhúsi, þrátt fyrir skamman eldunartíma að einhverskonar hnykkli sem ekki var á allra færi að greiða í sundur.

Við angurværa tóna catstevenes, byrjaði ég svo að ganga frá og þrífa áður en aðrir heimilismeðlimir laumuðust heimí eldhúsið, sem þeir gerðu á réttum tíma enda nef þeirra ótrúlega vel stillt á ilm sem þaðan berst. Þeir fengu því að reyna lifur í hoisin sósu í fyrsta sinn, -ever. Þau eru svo vel upp alin að þau hrósa alltaf tilraunum mínum í eldhúsinu ef þau þurfa ekki að þrífa eftir mig svo ég reyni að gera það sjálfur. Hvað gerir maður ekki fyrir hrósið.

1. september 2005

Maðurinn lifir ekki á brauði einu saman

Eða hvað?

Las um daginn ágætan póst. Fjallaði hann um mat enda fátt annað sem gleður þessa daganna. Sól fer að lækka á lofti og skammdegi leggst yfir með sínum drunga. Aðallega var fjallað um sólkola en einnig var nefnt ágæti heimabakaðs brauðs. Ég keypti nýlega bakarofn fyrir konuna mína og utan um hann eldhúsinnréttingu í dýrari kanntinum. Átti von á brauði og kökum og steikum. En konan mín er á frambraut en ég ekki. Mitt hlutskipti hefur í vaxandi mæli verið að sinna kokkeríi og innkaupum. Hún keypti sér nýjan fataskáp um síðustu helgi. Ekki misskilja mig. Þegar konur tala um að kaupa nýjan fataskáp er ekki verið að tala um spýtur og verkfæri eins og við karlar tölum um. Heldur allt sem í honum er!

En aftur að eldamennsku. Ég hef sjálfur eldað ýmsa rétti. Undanfarið hefur eldri sonur minn tekið að sér að elda steikur og annan betri mat til hátíðarbrigða og jafnvel hversdags líka. Hlutverk mitt á heimilinu, sem var að elda hefur því farið þverrandi sem og önnur hlutverk. Því hef ég verið að leita mér að nýju hlutverki, einhverju sem ég fæ hrós fyrir. Þó ég viti að það sé oft ekki verðskuldað, en góðsemi og umburðarlyndi er ríkjandi einkenni í fari minna nákomnustu. Þegar ég las ofangreindan póst um heimabakað brauð sá ég að ákveðið gap hafði myndast á heimilinu við það að konan mín fór á framabrautina. Hún hafði nefnilega alltaf séð um allan bakstur og átt þar snilldartakta, en þeim stundum hefur farið fækkandi. Lengi var því kennt um að gamli Rafha ofnin væri hættur að hita nema á köflum og þá aðallega mishita Nú með nýjum ofni hefur bakstur samt ekki komist á dagskrá enda hef ég ekkert gott af því að til sé brauð og kökur.

Ég hef haft gaman af því að takast á við ný vandamál, þó svo ég þoli illa og stöðugt verr allar breytingar með aldrinum. T.d. getur verið kvíðvænlegt að fara fram úr á morgnanna því maður veit ekki hvað getur tekið við þegar undan hlýrri og notalegri sænginni er komið. Jafnvel þó maður hafi sofið einn í rúminu, eins og ég þurfti að reyna um langt skeið í kringum síðustu helgi er konan mín fór í langþráð frí til útlanda.

En hvað um það. Þeirri undarlegu hugmynd laust í koll mér að nú ætti ég bara eftir að gera eitt lífinu. Það væri að baka brauð. Þá kom fyrstgreindur póstur mér í hug. Þar var nefnilega þess getið að áhugasamir um slíka brauðgerð gætu og mættu snúa sér til brauðgerðarkonunar og fengið leiðbeiningar eða uppskrift eins og það hét. Þannig háttar nefnilega til að brauðgerðarkona þessi er vel þekkt og drekkur stundum kaffi á sömu kaffistofu og ég. En í framhjáhlaupi má geta þess að ég kem núorðið oftar á kaffistofur en sjúkrastofur. Því voru hæg heimatökin. Undir miklu skvaldri einn daginn stundi ég þessu upp, þó í hálfum hljóðum og með hálfum hug. Hvort hægt sé að fá uppskriftina, en sú umræða náði ekki langt. Því sendi ég skeyti og fékk svar til baka:

skal koma henni til þín við tækifæri, þarf eiginlega að segja þér hvernig þetta brauð er bakað (með handapati).

þetta leit vel út en skömmu síðar hafði henni greinilega snúist hugur, þegar ég hafði útskýrt þakklæti mitt og greint frá þeirri einföldu staðreynd að ég hefði aldri bakað brauð. Þá fékk ég stutt og laggott skeyti:

vandast nú heldur málið,

Það voru orð af sönnu og skyldi ég það fullkomlega, ef ekki nennti hún að handapatast við byrjanda í bakstri. Ég sá fyrir mér að ekkert yrði úr því að ég kæmist í þá sjálfheldu að fara að baka. Ég var að sannfærast um að vandinn væri of mikill og best væri að hætta við allt saman og brauðlaus skyldi ég áfram vera. En þá barst uppskriftin:

volgt vatn, oggu hunang, ger, hveiti, smá salt
látið lyfta sér
hnoðað og mótað
látið lyfta sér aftur
flatt út með höndum og landslag látið njóta sín
hellt ólívuolíu á og dreift yfir ferskum kryddjurtum, smátt skornum, maldon salti, hvítlauk (ef vill) og graskersfræjum
bakað

Basta,


Þetta gat ekki verið flókið. Það birti til í huga mér. Svona uppskrift gæti ég ráði við. Kannski var það bara af því að mig skorti innsæi í heim bakarans. Það kom nefnilega í ljós að málið var ekki svo einfallt að allra mati. Til vonar og vara, og áður en ég gerði mér grein fyrir þeirri sjálfsheldu sem ég var kominn í, þá ákvað ég að ganga eftir handapatinu. Það hlyti að vera nauðsynlegt til að landslægið fengi að njóta sín.

En með handapatinu kom ýmislegt fleira í ljós. Það rann upp fyrir mér að skammta yrði alla hluti út í deigið eftir ákveðnum formúlum og þetta var greinilega list fremur en nákvæm vísindi, sem voru stunduð í eldhúsi þessa nýja leiðbeinanda míns í brauðbakstri. Því allt var þetta svona eftir hendinni og magni bætt út í þar til passlegt væri. Nær komst ég ekki um magntölur.

Í angist minni bar ég þetta upp við fleiri konur. Því við karla þýðir lítið að ræða svona mál, nema ef vera skyldi við Ingólf vin minn. Hann var fjarri góðu gamni og þegar hann loks kom vildi hann að ég notaði hafra umfram annað mjöl. Í honum var lítil hjálp. En allar hinar konurnar kepptust við að telja mér trú um að ég yrði að útvega með bakarabók með magntölum og uppskriftum. Það leist mér ekki á, enda sannfærður um að listin að baka verður ekki lærð af bókum eða magntölum. Sá ég en betur að ég væri best kominn í höndum eða handapati velgjörðarkonu minnar, sem stundaði bakstur af list og notaði tilfinningu sína að skammta í skálina og neitaði að nota kökukefli. Heilræði hennar að lokum voru einföld. Ekki vera hræddur við þetta. Láttu tilfinninguna ráða. Með það fór ég í lok vinnudagsins heim. Hafði þó ákveðið að gott væri í upphafi, að ráði annarar konu að byrja með ca 5 dl af hveiti en aðrir hlutar yrðu skammtaðir eftir tilfinningunni. Kom við í búð og keypti það sem ég taldi að vantaði heima.

Í búðinni gekk ég um gólf og fram hjá bökunarvörurekka sem ég vissi ekki að væri til. Leitaði lengi að hunangi. Til voru fjórar gerðir hunangs. Nú vandaðist málið. Hvað skyldi keypt. Að kaupa hveita var einfallt, þó úrvalið væri nokkuð. Á því stóð Pilsbury Best, - það hlaut að vera best. Sigtimjöl var bara til af einni gerð og ger var í pakka. En hunangið var flóknari. Til var stíft hvítt víkingahunang. Hunang í flösku sem var hægt að hella og kreysta og svo dýrt hunang sem var með blómamiða og glært. Best leyst mér á flöskuna en var samt hugsi. Hún virtist tæknilega best útfærð. En skyldi það besta ekki vera dýrast? Yfir þessu tvísteig ég þegar svili minni og matgæðinur sem lengi hefur búið erlendis kom og bankaði í öxlina á mér. Hann hafði þá kenningu, að tærasta hunangið væri best. Þar með var það útrætt og ákveðið enda var það dýrast þó svo tæknileg útfærsla á umbúðum og loki væri hefðbundin og einföld. En ekki lagði ég í að segja honum hvað mín biði heima.

Heima dróg ég upp miðann með uppskriftinni og hóf þegar að blanda saman öllu þurrefninu í óræðum hlutföllum og eftir tilfinningunni einni saman. Vatn í nægilegu magni til að úr yrði deig sem væri eins og þykkur grautur. En þykkur grautur er ekki eins á öllum heimilum. Vatn tók ég úr katli, sem mun skv. áætlunum mínum hafa verið við stofuhita (og etv of kallt eftir því sem ég lærði síðar). Þetta gekk nokkuð vel. Svo var að bíða eftir að þetta lyfti sér í tvöfalda stærð. Ég beið og beið og fannst lítið gerast. Þó var eitthvað að gerast og eftir að hafa ráðfært mig við mér reyndari konu í bakstri, sem gekk svefndrukkin inn í eldhúsið. Enda hafði hún þurft að leggja sig eftir erfitt helgarfrí í útlöndum. Reyndar hélt hún að hún væri enn sofandi og með draumfarir undarlegar. Því eigi trúði hún eigin augum eins og sagt er. Þó taldi hún að talsverð lyfting hefði átt sér stað og nú bæri að hnoða deigið þó væri það í blautara lagi. Fékk ég þar með staðfest grun minn um að sitthvað er þykkur grautur. Var nú hveiti dreift á borð og deig skafið úr skál. Vildi það loða við hendur hnoðanda og áður en vissi var það farið að loða á ýmsum stöðum og varð á tímabili mikil samloðun á milli bakara og baksturs svo ekki varð ljóst hvort úr yrði eitt deig. En að viðbættu hveiti fór að komast deig mynd á gumsið enda hafði engin látið deigan síga. En það er kannski ekki máltæki sem við á í þessu samhengi en ekkert annað kom í hug þegar hvarflaði að mér að hætta á þessari stundu. Nú var hnoðað og brátt varð eldhúsið eins og Katrín fellibylur hefði átt leið um.

Kom þá sú svefndrukkna sem nú var að sannfærast um að um martröð væri að ræða. Bað hún um að handapatið yrði minna. Óþarft væri að dreifa hveiti um gólf og veggi þó hnoðast væri á einu deigi. Ég reyndi að útskýra að hér væri verið baka af list en tók athugasemdum vel. Enda gladdi mitt gamla og veika hjarta að geta komið konu þessari svo gjörsamlega á óvart eftir tuttugu og eitthvað ára sambúð. Það fyllti mig eldmóði og var því kveikt á bakarofni sem var við hæfi og hann stilltur hátt. Síðan var það skemmtilegasta að slétta úr deiginu, en alltof lítið teygði ég það og ekki lagði ég í að henda því hátt í loft upp eins og mig minnir að hafi verið í handapatsleiðbeiningunum sem ég fékk fyrr um daginn. Til þess skorti mig hugrekki. Þegar fór að móta fyrir sléttu deigi í ofnskúffin hjá mér á bökunarpappír sem ég hafði ekki gleymt að setja undir (og af því er ég nokkuð stoltur) kom fram sú tillaga að pota fingrum víðsvegar um deigið. Var ég ánægður með það innleg og vissi að nú hefði ég lagt eitthvað af sjálfum mér og nýtt í baksturinn. Svo var öllu hellt yfir. Olíu í meira magni en konan í stofunni taldi ráðlegt en sagði sem svo að hún skipti sér ekki af þessu. Ferskar kryddjurtir sem voru, hvítlaukur, basil, kóríander, steinselja og eitthvað eitt enn grænt að lit. Svo auðvitað Maldon saltið sem var afar mikilvægt og ég mundi svo vel, enda hafði á það verið lögð mikil áhersla. Notaði meira segja réttar handapatshreyfingar að ég held við að koma því til skila. Breytti líka út af því sem ég hafði lært og muldi saman hvítlauk og maldonsalt. Þar er skrambi kúl. Þá raulaði ég í huga mér bakaradrengslagið úr dýrunum úr hálsaskógi við nýjan texta (og obbolítið breyttri útsetningu) sem ég taldi að ætti betur við á því augnabliki.

Betubrauðssöngurinn:

Innihald mun engu skipta
aðeins pata höndum létt
Lítið eitt af hveiti korni
kemur fyrir í þeim rétt.
Á ögurstund skal hugann herða
hræra deig og bíða um stund.
Bráðum mun að brauði verða
bakstur einn er léttir lund.


Út úr ofni kom nokkuð sem ég hafði reyndar ekki átt von á, -brauð. Svona líka svakalega gott. Það var gullið að utan. Skorpan örlítið stökk, deigið pínulítið seigt en samt elastískt. Hvað er hægt að biðja um betra. Með þessu bar ég svo fram kókos silung og kartöflur. Nú er eftir að þrífa eldhúsið.

Hafi þeir þakkir fyrir sem þakkir eiga skilið og lysthafendur geta fengið nánari upplýsingar hjá Bauninni þann 29. ágúst sl.

Hefst nú nýr kafli í lífu mínu. Þó held ég að baka svona í höndunum sé of Metro og til að verða Über þurfi ég græju og kannski ætti ég að kaupa brauðvél sem hnoðar deigið. Til að vera alveg öruggur er sennilega best að kaupa hana í byggingavöruverslun. Og svo þarf ekki gera eldhúsið hreint í hvert skipti sem bakað er!

24. ágúst 2005

Tjaldhestur og kókósbleikja

Þættinum hefur borist fyrirspurn um hvort stjórnandi þekki orðið tjaldhestur. Svo er nú ekki, en þó hafa athuganir leit í ljós að það mun vera til í máli okkar. Fyrst notað eða skráð í ritheimild árið 1948 af Braga Sigurjónssyni í bók hans Göngur og réttir. Vonandi skýrist notkun og þýðing þess skjótt.

Önnur fyrirspurn var um hvort þekktist notkun á grillógeðsvökva með keti keyptu í plasti eða sett í plast með slíku fyrirbæri. Suðuramtsbúar kannast vel við þetta fyrirbæri þó það sé lítt þekkt norðan jökla. Þó skal tekið fram að slíkt er sjaldan notað á heimili þáttastjórnanda og nýverið á menningarnótt í Rangárþingi var lambaket kryddað á einfaldan hátt, með grænum pipar, sítrónupipar, blóðbergi úr Stærra-Skálholti cum Ragnheiðarstöðum svo og heimaspíruðum hvítlauk sem smátt var brytjaður og marinn. Örlítlu sjávarsalti í flögum var stráð yfir í lokin. Þetta var reyndar allt hrist saman í plastpoka en ekki látið liggja þar lengur en tók að tendra bál í kolum. Var það ljúfmeti sem skolað var niður með misglærum skolvökva.

Annars hrjáir fiskleysi sunnlendinga, þeir kunna ekki lengur með stöng að fara. Helst að keyptur, sé bleikur fiskur og jafnvel alinn, yfir búðarborð. Þó hafa samningar tekist við nágranna í Útey sem liggur eigi svo langt frá tilvonandi óðalsjörð títtnefndri og einnig Klausturbleikju sem er í stíl við trúhneigð tilvonandi landseta og nágranna biskupsetursins. Því skal þessi uppskrift uppjóstruð, en hún er ættuð frá MÓla, þeim er yrkir af og til en hann taldi hana hafa komið frá Rúnari nokkrum Marvinssyni, en um flökku uppskrift er að ræða.

Bleikja í kókos:
Nýveidd bleikja er flökuð og vellt upp úr kókosmjöli og þakin vel.
Hvítlaukur er látin meirna/meyrna á pönnu í smjöri eða olíu, en ekki brúnast. Undirritaður gerði þá bragarbót að uppskriftinni að láta hvítlaukin liggja drjúga stund áður en að steikingu kom, ásamt flís af engiferrót smátt saxaðri og bút af steinselju.
Síðan er kokosbleikjan steikt eftir smekk og salt og pipar stráð yfir að hætti hver og eins.
Framreitt með kartöflum nýuppteknum.

Bon appetite. Fleira er ekki í þættinum í dag.